Region: Karkonosze

Informacja: Miejscowść letniskowa - centrum sportów zimowych Sudetów Zachodnich.

Nazewnictwo: Schreiberhow, Schreibersau, Schreiberhau, Schreiberau.

Lokalizacja: W dolinie Kamiennej stanowiącej granicę pomiędzy Karkonoszami i Górami Izerskimi. Tereny należące do miasta sięgają od Wysokiej Kopy na zachodzie po Wysoką Kopę na wschodzie. Część obszaru znajduje się na terenia "Karkonoskiego Parku Narodowego", oraz enklawy w rezerwacie "Wodospad Szklarki".

Historia: Od XII - XIII w. tereny dzisiejszej Szklarskiej Poręby były eksploatowane przez Walończyków, którzy wydobywali tu piryt, ametysty, kryształy górskie i szafiry. Pierwsze wzmianki o tych terenach pochodzą z 1281 r. i mówią o nabyciu ich przez joannitów z Cieplic Śl. Pierwsza huta szkła (najstarsza w Sudetach) powstała XIV w. i była zlokalizowana w okolicach dzisiejszego zbiegu ulic Piastowskiej i Wiejskiej. Ówczesna technologia hutnicza wymagała dużych ilości drewna, co powodowało szybkie wylesianie się terenów, a w efekcie konieczność przenoszenia zakładów na tereny bardziej zalesione. Huty takie nazywane są "hutami kroczącymi" lub "wędrującymi" i w ciągu wieków pokonały one prawie 20 km - ze Szklarskiej Poręby do osady Orle. Znaczenie karkonoskich hut znacznie wzrósło w XVI w. gdy zaczęto wykorzystywać technikę otrzymywania czystego, przeźroczystego szkła weneckiego. Od tego czasu powstawało tu coraz więcej hut - do czasów dzisiejszych przetrwała jedynie huta "Józefina" (po wojnie "Julia"), która była czynna do lat 90-ch XX w., a do niedawna jeszcze udostępniana wycieczkom do zwiedzania, dziś całkowicie zamknięta niszczeje i straszy. Oprócz rozwoju hutnictwa rozwijało się również wydobycie pirytów, które były na miejscu przerabiane na kwas siarkowy. Pozostałości po dawnych sztolniach można zobaczyć niedaleko Zbójnickich Skał nad Szklarską Porębą Dolną. Sztonie te jednak szybko upadały po wyczerpaniu złóż i minerały były sprowadzane z innych terenów Sudetów. W miarę wylesiania terenu na porębach powstawały osiedla drwali i kurzaków a później pasterzy bydła i owiec. W XVI w. część terenu zasiedlili czescy protestanccy uchodźcy religijni. Od k. XVIII w. Szklarska Poręba zaczęła nabierać charakteru turystyczno-wypoczynkowego, jednak jego największy rozwój przypada na wiek XX. W tym okresie powstało wiele tras zjazdowych saneczkowych i narciarskich, oraz skoczni narciarskich. Popularne też były zjazdy saniami "rogatymi" ze schroniska na Hali Szrenickiej. W latach 1900-02 wybudowano linię kolejową z 6-ma stacjami, z których zostało czynnych do dzisiaj tylko 3. Od początku dużą popularnością wśród turystów cieszył się wodospad Szklarki i Kamieńczyka. Obecnie Szklaska Poręba z wieloma nartostradami, wyiągami oraz ternami w Jakuszycah do narciarstwa biegowego uznawana jest za centrum sportów zimowych. Mistao jest równierz promowane przez Program III Polskiego Radia, czyli tzw. “Trójka” która pod swoim patronatem organizuje tam wiele imprez, prowadząc nieraz ze Szklarskiej Porby ogólnograjowy program radiowy na żywo.

Ze Szklarską Porębą związane są m.in. takie osobistości jak:
• Wilhelm Bölsche - (1861 - 1939) - pisarz i przyrodnik niemiecki, napisał m.in. „Miłość w przyrodzie” oraz biografię Heinego.
• Gerhart Hauptmann(1862 - 1946) - jeden z wybitniejszych niemieckich pisarzy i dramaturgów. Napisał m.in. sztuke „Tkacze” opisującą bunt tkaczy w 1844 r. W 1902 r. przeprowadził się do Jagniątkowa. W 1912 r. otrzymał Nagrodę Nobla.
• Karl Hauptmann (1858 - 1921) - wybitny pisar, dramaturg i filozof niemiecki. Inspiracją dla jego twórczości były Góry Izerskie. Był współautorem przekładu „Chłopów” Reymonta, którego gościł u siebie w domu.
• Vlastimil Hofman - wybitny malarz polski (syn Czecha i Polki), ostatni przedstawiciel symbolizmu młodopolskiego. Obrazy jego znajdują się m.in. w Muzeum Narodowym w Lublinie. W szklarskiej Porębie malował m.in. obrazy i freski w tamtejszych kościołach, na których uwieczniał twarze miejscowej ludności.

Turystyka: Znajduje się tu sporo chat sudeckich drewnianych o konstrukcji przysłupowej i mieszanej, najstarsza pochodzi z 1740 r., oraz wiele budynków mieszkalnych o budowie murowanej i ryglowej (pruski mur) pochodzących z XIX/XX w.

Będąc w Szklarskiej Porębie warto zwrócić uwagę na:
• Koścół filialny Niepokalanego Serca NMP przy ul. Piastowskiej. Wybudowany w l. 1755-86 i wyremontowany w 1968 r. Wewnątrz ambona i organy z 1796 r., krucyfiks 1776 r. i kryształowe żyrandole z XVIII i XIX w. wyprodukowane w miejscowych hutach. Na ścianach i parapecie empory obrazy V. Hohmana.
• Kościół cmentarny Matki Boskiej Różańcowj przy ul. piastowskiej. Wybudowany w 1650 r. a następnie przebudowany na neogotycki w 1818 r. Obrazy Hofmana i późnorenesansowa dzieła jakie do niedawna się tutaj znajowały, z powodu kilkukrotnych włamań musiano przenieść do kościoła filialnego Niepokalanego Serca NMP. Na przykościelnym cmentarzu przetrwało kilka nagrobków z XVIII i XIX w. m.in. najstarszy grób szklarza Pleusslera z 1804 r.
• Kościół parafialny Bożego Ciała przy ul. Kard. S. Wyszyńskiego. Wybudowany w l. 1884-86 i remontowany w l. 1958-60. Wewnątrz neoromańskie i neogotyckie wyposarzenie oraz obrazy V. Hofmana, którego grób znajduje się na zachód od kościoła przy tej samej ulicy, na Cmentarzu Parafialnym.
• Dawna karczma sądowa z XVIII w. znajdująca się na ul. Piastowskiej w pobliżu lipy sądowej tzw. “Grubej Lipy” stanowiącej pomnik przyrody.
• Muzeum w domu Hauptmanów przy ul. 11 Listopada. Mieści się w XIX w. domu, w którym mieszkali pod koniec XIX w. słynni barcia Gerhardt i Carl Hauptmannowie. Wśród stylowego wystroju wnętrz, pośród mebli ludowych wystawione są pamiątki po pisarzach, kolekcja daził V. Hofmana, oraz dawne wyroby Huty “Juzefina”. Na budynku znajduje się pamiątkowa tablica odsłonięta w 1958 r. w 100 rocznicę urodzin Karola Huptmanna.
• Muzeum w domu Hofmana przy ul.. Matejki. Budynek pochaodzi z początków XX w., wewnątrz kolekcja obrazów symbolisty - V. Hofmana.
• Dom przyrodnika i pisarza W. Bölsche’a z początków XX w. - przy ul. Muzealnej.
• Budynek huty szkła “Julia” z IXI w. (ówcześnie Józefina), przebudowany w XX w. Jeszcze do nuiedawna otwarta dla zwiedzających, obecnie całkowicie zamknięta niszczeje i starszy.
• Muzeum Energetyki przy ul. Jeleniogórskiej w budynku dawnej elektrowni wodnej.
• Muzeum mineralogiczne przy ul. Kilińskiego. Zbiory liczące tysiace eksponatów i zebrane w XIX w. pensjonacie stanowią prywatną kolekcję p. Sokołowskich. Można tam zobaczyc m.in. 60-cio kg. Szczotke kryształu górskiego, amerykański meteoryt, skamieliny itp.
• Muzeum Ziemi przy ul. Jeleniogórskiej. Zbiory wystawione w XIX w. budynku - głównie kamienie z Dolnego Śląska - prezentują geologiczną niezwykłość regionu. Przed muzeum rekonstrukcja płuczek minerałów oraz sztolni walońskiej.
• Willa Husarz przy ul. Kilińskiego - usytuowany w leśnym parku pawilon myśliwski sprzed 100 lat, funkcjonujący równierz jako pensjonacik i muzeum. W środku witraże i meble z XIX w., na ścianach stara myśliwska broń, obrazy oraz kolekcja porcelany.
• Dworzec PKP Szklarska Poręba Górna - wybudowany w 1902 r., u stup granitowych Białych Skał, z których roztarza się widok na miasto oraz panoramę Karkonoszy.

W sieci: Oficjalna strona Szklarskiej Poręby, Szklarska Poręba,